古波斯語是兩個證實了古代伊朗語言之一(另一個是阿維斯陀語)。古波斯語主要出現在阿契美尼德帝国時代(大約公元前600年到前300年)的碑銘、泥板和印章上。古波斯語實例在現代的伊朗、伊拉克、土耳其和埃及都曾找到過[1]。迄今為止最重要的實證是贝希斯敦铭文的內容(確定日期為公元前525年)。
[编辑] 歸類
古波斯語是一種古伊朗語言,是西伊朗語支的成員。作為一種伊朗語言,古波斯語是印歐語系的印度-伊朗語族的一員。阿維斯陀語是唯一的另一個證實了古伊朗語,不屬于同古波斯語相同的地理分區內,并且在語言類型學上是獨立的。
[编辑] 語言演化
在公元前四世紀,阿契美尼德帝国時代晚期,阿尔塔薛西斯二世和阿尔塔薛西斯三世的碑銘足夠的區別於大流士的碑銘,因此可以叫做“前中古波斯語”或“后古波斯語”。[2]現代波斯語是有上古、中古和現代形式的現存著作的少數印歐語言之一。語言各個階段間的比較顯示了在文法和句法上的巨大簡化。
[编辑] 語音
在古波斯文中表示了下列音位:
元音
- 長: /aː/ /iː/ /uː/
- 短: /a/ /i/ /u/
輔音
| |
唇音 |
齒音/
齒齦音 |
硬腭音 |
軟腭音 |
聲門音 |
| 鼻音 |
|
m /m/ |
|
n /n/ |
|
|
|
|
|
|
| 塞音 |
p /p/ |
b /b/ |
t /t/ |
d /d/ |
c /c/ |
j /ɟ/ |
k /k/ |
g /g/ |
|
|
| 擦音 |
f /f/ |
|
θ /θ/ |
|
ç /ç/ |
|
x /x/ |
|
h /h/ |
|
| 噝擦音 |
|
|
s /s/ |
z /z/ |
š /ʃ/ |
|
|
|
|
|
| 顫音 |
|
|
|
r /r/ |
|
|
|
|
|
|
| 近音 |
|
v /ʋ/ |
|
l /l/ |
|
y /j/ |
|
|
|
|
[编辑] 文法
[编辑] 名詞
古波斯語詞幹:
- a-詞幹 (-a, -am, -ā)
- i-詞幹 (-iš, iy)
- u-(和 au-)詞幹 (-uš, -uv)
- 輔音詞幹 (n, r, h)
|
-a |
-am |
-ā |
| 單數 |
雙數 |
複數 |
單數 |
雙數 |
複數 |
單數 |
雙數 |
複數 |
| 主格 |
-a |
-ā |
-ā, -āha |
-am |
-ā |
-ā |
-ā |
-ā |
-ā |
| 呼格 |
-ā |
-ā |
-ā |
-am |
-ā |
-ā |
-ā |
-ā |
-ā |
| 賓格 |
-am |
-ā |
-ā |
-am |
-ā |
-ā |
-ām |
-ā |
-ā |
| 工具格 |
-ā |
-aibiyā |
-aibiš |
-ā |
-aibiyā |
-aibiš |
-āyā |
-ābiyā |
-ābiš |
| 與格 |
-ahyā, -ahya |
-aibiyā |
-aibiš |
-ahyā, -ahya |
-aibiyā |
-aibiš |
-āyā |
-ābiyā |
-ābiš |
| 離格 |
-ā |
-aibiyā |
-aibiš |
-ā |
-aibiyā |
-aibiš |
-āyā |
-ābiyā |
-ābiš |
| 屬格 |
-ahyā, -ahya |
-āyā |
-ānām |
-ahyā, -ahya |
-āyā |
-ānām |
-āyā |
-āyā |
-ānām |
| 方位格 |
-aiy |
-āyā |
-aišuvā |
-aiy |
-āyā |
-aišuvā |
-āyā |
-āyā |
-āšuvā |
|
-iš |
-iy |
-uš |
-uv |
| 單數 |
雙數 |
複數 |
單數 |
雙數 |
複數 |
單數 |
雙數 |
複數 |
單數 |
雙數 |
複數 |
| 主格 |
-iš |
-īy |
-iya |
-iy |
-in |
-īn |
-uš |
-ūv |
-uva |
-uv |
-un |
-ūn |
| 呼格 |
-i |
-īy |
-iya |
-iy |
-in |
-īn |
-u |
-ūv |
-uva |
-uv |
-un |
-ūn |
| 賓格 |
-im |
-īy |
-iš |
-iy |
-in |
-īn |
-um |
-ūv |
-ūn |
-uv |
-un |
-ūn |
| 工具格 |
-auš |
-ībiyā |
-ībiš |
-auš |
-ībiyā |
-ībiš |
-auv |
-ūbiyā |
-ūbiš |
-auv |
-ūbiyā |
-ūbiš |
| 與格 |
-aiš |
-ībiyā |
-ībiš |
-aiš |
-ībiyā |
-ībiš |
-auš |
-ūbiyā |
-ūbiš |
-auš |
-ūbiyā |
-ūbiš |
| 離格 |
-auš |
-ībiyā |
-ībiš |
-auš |
-ībiyā |
-ībiš |
-auv |
-ūbiyā |
-ūbiš |
-auv |
-ūbiyā |
-ūbiš |
| 屬格 |
-aiš |
-īyā |
-īnām |
-aiš |
-īyā |
-īnām |
-auš |
-ūvā |
-ūnām |
-auš |
-ūvā |
-ūnām |
| 方位格 |
-auv |
-īyā |
-išuvā |
-auv |
-īyā |
-išuvā |
-āvā |
-ūvā |
-ušuvā |
-āvā |
-ūvā |
-ušuvā |
形容詞以類似方式變格。
[编辑] 動詞
語態
主動語態,中間語態(them. pres. -aiy-, -ataiy-),被動語態(-ya-)。
在古波斯語中最常用第一和第三人稱形式。唯一用過的雙數形式是 ajīvatam “both lived”。
現在式,主動語態
|
Athematic |
Thematic |
| “be” |
“bring” |
| 單數 |
第一人稱 |
aʰmiy |
barāmiy |
| 第三人稱 |
astiy |
baratiy |
| 複數 |
第一人稱 |
aʰmahiy |
barāmahiy |
| 第三人稱 |
hatiy |
baratiy |
未完成式,主動語態
|
Athematic |
Thematic |
| “do, make” |
“be, become” |
| 單數 |
第一人稱 |
akunavam |
abavam |
| 第三人稱 |
akunauš |
abava |
| 複數 |
第一人稱 |
akumā |
abavāmā |
| 第三人稱 |
akunava |
abava |
現在分詞
| 主動語態 |
中間語態 |
| -nt- |
-amna- |
[编辑] 詞匯
| 原始印度-伊朗語 |
古波斯語 |
中古波斯語 |
現代波斯語 |
意義 |
| *açva |
aspa |
asp |
asb اسب |
horse |
| *kāma |
kāma |
kām |
kām کام |
desire |
| *daiva |
daiva |
div |
div دیو |
devil |
|
drayah |
drayā |
daryā دریا |
sea |
|
dasta |
dast |
dast دست |
hand |
| *bhāgī |
bāji |
bāj |
bāj باج/باژ |
tribute |
| *bhrātr- |
brātar |
brādar |
barādar برادر |
brother |
| *bhūmī |
būmi |
būm |
būm بوم |
region, land |
| *martya |
martya |
mard |
mard مرد |
man |
| *māsa |
māha |
māh |
māh ماه |
moon, month |
| *vāsara |
vāhara |
Bahār |
bahār بهار |
spring |
|
stūnā |
stūn |
sotūn ستون |
column (related to stand) |
|
šiyāta |
šād |
šād شاد |
happy |
| *arta |
arta |
ard |
ord ارد |
truth |
| *draugh- |
drauga |
drōgh |
dorōgh دروغ |
lie (maybe legendary related to drought) |
[编辑] 參見
[编辑] 註釋
[编辑] 參考文獻
- Brandenstein, Wilhelm, Handbuch des Altpersischen, Wiesbaden: O. Harrassowitz. 1964
- Hinz, Walther, Altpersischer Wortschatz, Nendeln, Liechtenstein: Kraus. 1966
- Kent, Roland G., Old Persian: Grammar, Texts, Lexicon, New Haven: American Oriental Society. 1953
- Sims-Williams, Nicholas, Iranian languages, Encyclopedia Iranica, 7, Costa Mesa: Mazda. 1996 : 238-245
- Schmitt, Rüdiger, Altpersisch//R. Schmitt, Compendium linguarum Iranicarum, Wiesbaden: Reichert. 1989 : 56–85
- Tolman, Herbert Cushing, Ancient Persian Lexicon and the Texts of the Achaemenidan Inscriptions Transliterated and Translated with Special Reference to Their Recent Re-examination, New York/Cincinnati: American Book Company. 1908
[编辑] 延伸閱讀
- Skjærvø, Prods Oktor, An Introduction to Old Persian. 2nd, Cambridge: Harvard. 2005
- Peterson, Joseph H., Old Persian Texts, Herndon, VA: avesta.org. 2006
- Windfuhr, Gernot L., Cases in Iranian languages and dialects, Encyclopedia Iranica, 5, Costa Mesa: Mazda. 1995: 25-37
- Stolper, Matthew W. & Jan Tavernier, From the Persepolis Fortification Archive Project, 1: An Old Persian Administrative Tablet from the Persepolis Fortification, Arta, 2007:1, Paris: Achemenet.com. 1995
- University Of Chicago (2007, June 22). Everyday Text Shows That Old Persian Was Probably More Commonly Used Than Previously Thought.[2][3]