鄂尔多斯蒙古语
此條目翻譯品質不佳。 (2024年11月8日) |
| 鄂尔多斯蒙古语 | |
|---|---|
| 母语国家和地区 | |
| 区域 | 内蒙古自治區鄂尔多斯市 |
母语使用人数 | 12.3万(1982年人口普查)[1] |
| 系属分类 | 蒙古语系
|
| 語言代碼 | |
| ISO 639-3 | – |
| Glottolog | ordo1245[2] |
| ELP | Ordos |
鄂尔多斯蒙古语(蒙古语:ᠣᠷᠳᠣᠰ,鲍培转写:Ordos)是蒙古語內蒙古方言的一种变体,主要由分布在内蒙古西南部地区鄂尔多斯市的蒙古族之中使用。若视蒙古语为一语族,它亦可被分类为蒙古语族下的语言。[3]: 167–168 据田清波的研究,[4]: 1937, 1941–1944 这种方言最早形成于逾百年前的清末。
在词首音节的元音-音位系统方面,鄂尔多斯蒙古语与察哈尔蒙古语相似,但鄂尔多斯蒙古语不论在词首、中、末均无[ə]和[ə:]而有[e]和[e:]。[5]: 5 此特征亦不见或罕见于其他蒙古语方言,导致鄂尔多斯蒙古语中即使有元音出现在词中或(开音节)词末,亦不弱化为[ə]或消失,因而中古蒙古语音节和音位结构保留得最为完好。比如中古蒙古语/ɑmɑ/ 鄂尔多斯/ɑmɑ/ 喀尔喀/ɑm/“嘴”,鄂尔多斯/ɑxʊr/ 喀尔喀/ɑxr/ ([ɑxɑ̯r])“短;矮”。[6]: 19, 38 又因此特点,鄂尔多斯蒙古语没有像喀尔喀蒙语一样产生颚化辅音。/u/和/ʊ/经常作为非词首短音素,导致其之前的第一个元音*ø和*o被同化,如*otu>/ʊtʊ/“星”、*ɡomutal>/ɡʊmʊdal/“犯罪”、*tʰøry>/tʰuru/“权力”。类似的变化发生在部分以*u作为*a后第一个元音的词中,如*arasu>/arʊsʊ/。[7]在南部变体中*ɔ和/ʊ/合流:伊金霍洛旗ɔrtɔs,乌审旗或鄂托克前旗就是ʊrtʊs(“鄂尔多斯”)。[來源請求]
鄂尔多斯蒙古语仍有古共格残留并有向格的创新。[6]: 122 动词系统的研究不甚充分,但已知一个值得注意的后缀创新:⟨guːn⟩,它看上去不能放进蒙古语族动词后缀传统3类的任何一类。[8]
鄂尔多斯蒙古语词汇有一些古典藏语和汉语借词。[9]: 21–26
参考
[编辑]- ^ Peripheral Mongolian于《民族语》的链接(第15版,2005年)
- ^ Hammarström, Harald; Forkel, Robert; Haspelmath, Martin; Bank, Sebastian (编). Ordos. Glottolog 2.7. Jena: Max Planck Institute for the Science of Human History. 2016.
- ^ Georg 2003: 193, Sečenbaγatur et al. 2005
- ^ e.g. Mostaert
- ^ Sečen et al. 2002
- ^ 6.0 6.1 见Sečen et al. 2002
- ^ Sečen 2003: 35-36
- ^ Soyultu 1982
- ^ Georg 2003: 193-194(含蓄地)基于Mostaert 1941-1944, Sonum 2008(together with C. Norǰin)
书目
[编辑]- 田清波 (1937): Textes oraux ordos. Peiping: 辅仁大学.
- Mostaert, Antoine (1941–1944): Dictionnaire ordos, vols. 1-3. Peiping: 辅仁大学.
- Sečen, Č. (2003): Ordus aman ayalɣun-daki öbürmiče uruɣul-un ǰokičal buyu iǰilsil [ʊ] + [ʊ], [ʉ] + [ʉ]-yin tuqai. In: Mongγul kele udq-a ǰokiyal 2003/5: 33–36.
- Sečen, Č., M. Baγatur, Sengge (2002): Ordus aman ayalγun-u sudulul. Kökeqota: Öbür mongγul-un arad-un keblel-ün qoriy-a.
- Sečenbaγatur, Qasgerel, Tuyaγ-a, B. ǰirannige, U Ying ǰe (2005): Mongγul kelen-ü nutuγ-un ayalγun-u sinǰilel-ün uduridqal. Kökeqota: Öbür mongγul-un arad-un keblel-ün qoriy-a. ISBN 7-204-07621-4.
- Sonum (2008): Ordus aman ayalγun-u üges-ün quriyangγui. Nemen ǰasaγsan debter. Beijing: Ündüsüten-ü keblel-ün qoriy-a.
- Soyultu, I. (1982):Ordus-un aman ayalγun-u ɢɷːn ɡuːn-u daγaburi. Öbür mongγul-un yeke surγaγuli 1982/2: 29–43.
- Georg, Stefan: Ordos. In: J. Janhunen (ed.): The Mongolic Languages. London: Routledge. ISBN 0-7007-1133-3, pp. 193-209.